Rechten & Plichten 12

Pas op je woorden, ook als je de waarheid vertelt! |

In onze vorige column zagen we dat er met een eenvoudige uiting van ongenoegen al snel een belediging wordt gepleegd. Als je daarvoor wordt veroordeeld, leidt dit tot een aantekening op je strafblad. Bijzonder vervelend natuurlijk, maar in sommige gevallen kan een beledigende uitlating in strafrechtelijke zin geüpgraded worden naar een meer specifieke vorm van belediging: smaad of laster.

Daar waar er bij belediging sprake moet zijn van een uitlating die – in het kort – een persoon kwetst of in zijn eer of goede naam aantast, is er voor smaad iets meer nodig: er moet een bepaald feit verweten worden met het kennelijke doel om daaraan ruchtbaarheid te geven. Oftewel: heeft de verteller de intentie om een concreet verwijt aan een brede kring van willekeurige personen over te brengen, dan is er sprake van smaad.

Belediging krijgt dus een smadelijk karakter op het moment dat iemand wordt beschuldigd van min of meer concreet omschreven misdrijven of feiten die de goede naam van het slachtoffer aantasten. Een voorbeeld van het eerste is het iemand publiekelijk beschuldigen van seksueel misbruik met als doel om dat aan een brede kring van personen kenbaar te maken. Een voorbeeld van het tweede is iemand online beschuldigen van alcoholmisbruik of extreme hobby’s, gewoontes of voorkeuren. Wat in deze categorie als smadelijk moet worden aangemerkt hangt in belangrijke mate af van de op dat moment geldende maatschappelijke normen.

Aan de eis van ruchtbaarheid geven (het publiek opzoeken) wordt vrij snel voldaan. Zo valt een beledigende post op een afgeschermde webpagina binnen de strafbaarstelling van smaad, maar ook de situatie waarbij een niet-publieke belediging een eigen leven gaat leiden terwijl de verteller dit kon voorzien. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer de beledigende uitlating slechts aan één persoon wordt gedaan, maar deze persoon de belediging daaropvolgend openbaar maakt. Worst case kan een avondje roddelen dus aanzienlijke gevolgen hebben.

De eis dat een bepaald feit tenlastegelegd moet worden, is wat strenger. Wat een bepaald feit is, kan niet heel duidelijk worden afgebakend maar zeggen dat iemand te verleiden is met een zak drop valt daar in ieder geval niet onder; aldus de Hoge Raad. Het toekennen van een bepaalde eigenschap is dus geen bepaald feit. Dat biedt dus mogelijkheden, maar pas op: beledeging blijft nog steeds een misdrijf.

Smaad is een feit waarvoor maximaal 6 maanden gevangenisstraf kan worden opgelegd. Ietsje zwaarder is de vorm smaadschrift. Als smaad wordt gepleegd door middel van geschriften of afbeeldingen, kan daarvoor een jaar gevangenisstraf worden opgelegd. Weer een extra verzwaring is het strafbare feit laster. Daarvan is sprake wanneer degene die zich schuldig maakt aan smaad, weet dat het bepaalde feit waarvan hij de beledigde beschuldigt niet waar is. Daarmee staat laster als het ware bovenaan de strafrechtelijke trap van de beledigingsdelicten; met een maximumstraf van twee jaren weer een treetje hoger dan smaadschrift.

In de praktijk zien we dat veel mensen niet weten dat de waarheid vertellen ook smaad kan zijn. Het idee dat je niet strafrechtelijk wordt vervolgd zolang je de waarheid vertelt, gaat in het geval van smaad dus niet op. Ook publiekelijke beledigingen die berusten op de waarheid kunnen immers schadelijk zijn voor iemands reputatie. Andersom geldt ook weer dat niet elke leugen direct smaad of laster oplevert.

Tot slot is de context waarin een uitlating wordt gedaan van belang bij de beoordeling of er sprake is van een smadelijk of lasterlijk karakter. Zo kunnen columnisten en kunstenaars over het algemeen publiekelijk behoorlijk scherpe uitlatingen doen vanwege de artistieke en literaire context waarin die geplaatst moeten worden.

Ook de gewone burger kan zich in sommige gevallen met succes beroepen op de context waarin een bepaalde smadelijke uitlating is gedaan. Zo overwoog de rechtbank Den Bosch (waar anders) eens dat de tenlastegelegde uitlatingen over – en afbeeldingen van – een lokale politicus in het normale maatschappelijke verkeer als beledigend zouden kunnen worden opgevat. Omdat die uitlatingen in de context van het carnavalsfeest moesten worden bezien werd de verdachte echter vrijgesproken van zowel smaad als belediging. Alaaf!

BONUSWEETJE 1

Niet alle beledigingen met een smadelijk karakter zijn strafbaar. De strafbaarheid van een beledigende uitlating vervalt namelijk als er wordt gehandeld tot noodzakelijke verdediging of uit het algemeen belang. Hierbij kan gedacht worden aan een beschuldiging die een redelijk doel dient ten behoeve van het publieke debat. Mocht je de noodzaak zien tot het plegen van smaad, doe het dan ter zelfverdediging of in het algemeen belang!

BONUSWEETJE 2

In de rechtspraak is bepaald dat smaad ook tegen een rechtspersoon kan worden gepleegd. Het belang van een goede reputatie is hierbij het te beschermen belang. Krab je daarom eerst eens achter de oren voordat je op Facebook een modeketen van bijvoorbeeld kinderarbeid beschuldigt!